Yardımcı Araştırma

Bu araç ile saha çalışması öncesinde, çalışma konusu ile ilgili mevcut ve itibarlı kaynaklardan bilgi toplayarak ve mevcut çözümleri inceleyerek, saha araştırması için bakış açısı zenginliği kazanmak amaçlanır.

Saha çalışması öncesinde araştırılacak konular neler?

Kullanıcılarla temas etmeden önce konuyu biraz daha detaylı anlamanıza vesile olacak bazı araştırmalar yapabilirsiniz. Ör: Çalışanlara yönelik bir çalışma yapıyorsanız, son dönemlerde yapılmış çalışan araştırmalarını inceleyip hedef kitlenizi biraz daha tanıyabilirsiniz.

Konunuz ile ilgili hangi kaynaklar var ve bu kaynaklar neler diyor?

Bu aşamada genellikle yazılı kaynaklardan ve uzmanlardan faydalanılır. Mevcut durumla ilgili yapılan tespitler neler? Bu kaynakların geleceğe dönük öngörüleri (trendler) neler? Bu aşamadaki en büyük zorluk konuyla ilgili yeterli saygınlığı olan kaynakları bulmaktır. Bunun için şunları yapabilirsiniz:

  • İnternet araştırması yapın. Çağımızda internet pek çok kaynağa ulaşmanın en kolay yolunu sunmaktadır. Çevrimiçi kitaplar, dergiler, blog yazıları iyi bir başlangıç olabilir. İnternet araması deyince, çoğu kişinin aklına ilk gelen arama motoru Google’dır. Google dışında farklı arama motorlarını (Yandex, Bing, Baidu, DuckDuckGo, Webopedia, Archive.org…vb.) kullanmak da araştırmanızı zenginleştirir. Araştırmanızı zenginleştirecek bir diğer taktik de farklı dillerde arama yapmaktır. Aradığınız sözcükleri internet sözlüklerinden faydalanarak farklı dillere çevirip arama motorlarında arayabilirsiniz. Araştırma yaptığınız konu ile ilgili hangi ülkede ilgi çekici çalışmalar olabileceğini düşünerek arama yapacağınız farklı dillere kara verebilirsiniz. Web sitelerinin içeriğini anlamak için de Google araç çubuğu hızlı tercüme ile size yardımcı olacaktır.
  • Ulusal ve Uluslararası örgütlerin ve kamu kurumlarının raporlarını inceleyin. Bazı örgütler (Birleşmiş Milletler, UNESCO, TÜSİAD, OSD… vb.) ve kamu kurumları (TÜİK, Kalkınma Ajansları… vb.) konunuzla ilgili bir araştırma yapmış ve yayınlamış olabilir. 
  • Kitap, gazete ve dergileri araştırın. Amazon.com, idefix.com gibi sitelerde konunuzla ilgili başlıkları arayın.
  • Akademik makaleleri inceleyin. Akademik makale veri tabanlarında araştırma yapın. Bu veri tabanlarına erişim çoğunlukla yüksek ücretli aboneliklerle mümkündür ve genelde üniversitelerin kapsamlı üyelik anlaşmaları vardır. Bu veri tabanlarına erişiminiz yoksa bir akademik personelden destek isteyebilirsiniz.
  • Uzmanlarla görüşün. İncelediğiniz kaynaklarda adı geçen uzmanları (yazarları, referans gösterilen uzman kişileri) listeleyin. Bunların hangilerine ulaşabileceğinizi değerlendirin. Ulaşabildiğiniz kişilerle telefonda veya yüz yüze görüşme imkânını araştırın. Bu kişiler sizi daha doğru öğrenme kaynaklarına yönlendirebilir ve çalışmanızın ilerleyen aşamalarında size kıymetli destekler sunabilir.
  • Yasal mevzuata bakın. Konuyla ilgili yasal mevzuatı kontrol etmeyi unutmayın. Bu konuda en iyi kaynağınız görüşeceğiniz uzmanlar olabilir.

Konunuz ile ilgili mevcut çözümler nasıl?

Konunuzla ilgili hâlihazırda var olan çözümleri tespit edin. Mevcut çözümler, neyin işe yaradığı neyin yaramadığı hakkında size çok şey söyleyebilir.

  • Çözümlerin özelliklerini kıyaslayın. Tasarımcılar genellikle mevcut çözümlerin önemli özelliklerini karşılaştırırlar ve bu çözümlerin neyi ihmal ettiklerini veya kötü çözümlediklerini tespit etmeye çalışırlar. Bu sayede tam karşılanmayan gereksinimleri ve bunlarla ilgili fırsat boşluklarını belirlerler.
  • Çözümlerin nasıl çalıştığını inceleyin. Mevcut çözümlerin nasıl çalıştığını incelemek de sizi ilginç bulgu ve sorulara götürebilir. Konunuz bir ürünse parçalarına ayırabilir, bir süreç veya hizmet ise alt mekanizma ve adımlarına bakabilirsiniz.
  • Kullanıcı verilerini analiz edin. Eğer kullanıcıların mevcut çözümleri nasıl kullandığına yönelik büyük verilere ulaşabiliyorsanız, veri madenciliği yaparak hem fikir hem de yeni sorular üretebilirsiniz.

Varsayımlarınız neler?

Aklınıza ilk gelen çözüm fikirleri konunuz ile ilgili hali hazırda inandığınız bilgi veya varsayımlara işaret eder. Bunlar araştırma için iyi bir başlangıç noktasıdır. “X hizmetinin kullanıcılar gözünde daha cazip olması için çocuklara yönelik ek imkânlar sunmak gerekir” fikri “çocuk” unsurunun hedef kullanıcı kitlesinin hizmet kullanımını arttırmada önemli bir etken olduğunu varsaydığınızı gösterir. O zaman da saha araştırması sorularına “Çocuklar için ek imkânların olması X hizmetini kullanma kararında ne kadar belirleyici?” gibi bir soruyu eklemeniz gerekir. Benzer şekilde aklınıza gelen kısıtların arkasındaki bilgi ve varsayımların da araştırılması gerekir.

Saha çalışmasında araştırılacak konular neler?

Kullanıcılarla yapılacak saha araştırmasında cevap arayacağınız soruları belirleyin.  Bunun için kaynak taramasından ve mevcut çözüm analizlerinden çıkan önemli bulguları ve tespit ettiğiniz varsayımları düşünün. Bunlar içinde, saha araştırmasında detaylanması ve teyit edilmesi gereken unsurlar var mı? Bunları soruya çevirin. Ayrıca “Soru Fırtınası” tekniğinden de faydalanarak soruları zenginleştirebilirsiniz.

Teknik: Soru Fırtınası

Sorunu tanımlama şekliniz ister istemez çözüm şeklinizi de etkiler. Cevabının olup olmayacağı kaygısından uzak durarak, eldeki sorunu sorgulamak, soruna farklı açılardan bakmanızı ve sorunu yeniden tanımlamanızı sağlar. Yaratıcılığınızın önündeki önemli engellerden biri olan geçmişinizin şekillendirdiği bilişsel kalıplarınızı daha kolay aşmanızı destekler. Bu sayede ilk etapta öngöremediğiniz yaratıcı çözümlerin önünü açabilir. Soru fırtınası İnsan Odaklı İnovasyon sürecinde farklı aşamalarda kullanılabilecek bir tekniktir.

  • Karma bir ekip toparlayın ve temel seviyede bilgi paylaşın. Konunuza uzak birkaç kişiyi de çalışma ekibinize katarak bir araya getirin. Konunuzla ilgili yaptığınız yardımcı araştırmayı birkaç dakikalığına paylaşın. Vereceğiniz bilgi merak uyandıracak seviyede kalmalı. O yüzden çalışma konusunun önemini anlatın ve birkaç büyük fırsat ve kısıttan bahsedin. Soru fırtınasında konuya yabancı olmanın avantajı fazladır. Konunun içinden olanlara ilk başta saçma gelebilecek, ama en temel varsayımları ortaya çıkarabilecek sorular genelde konu dışı uzmanlardan gelir.
  • Başlamadan önce ana prensibi hatırlatın. Tek amaç mümkün olduğunca farklı perspektiften soru toplamak olduğu için, soruların yargılanmasına ve cevaplanmasına müsaade etmeyin. Çalışmanın başında bu prensibi ekibe hatırlatın. Bazı ekipleri çalışma boyunca sık sık uyarmanız gerekebilir. Özellikle de ekipte konuya çok aşina bir uzman varsa…
  • Ekibin sorularını kaydedin. Daha sonra ekibi bir yazı tahtasının önünde toplayın. 10-15 dk. süre tanıyın. Soruları tahtaya kaydedin. İlk sorunun çıkması uzun sürebilir. O zaman ilk 1-2 soruyu siz yazın. Ekip tartışması yaptırmadan önce, yapışkan kağıtlar aracılığıyla herkesin aklındaki soruları sessizce yazıp tahtaya yapıştırmasını da isteyebilirsiniz. Alternatif yöntem olarak, beyin yazımı (brain writing) yöntemini de kullanabilirsiniz.
  • Çıkan soruları gözden geçirin. Ekip ile birlikte soruları gözden geçirin. Aynı yöne işaret edenleri gruplayabilirsiniz. Farklı bakış açıları sunanlara bir işaret koyabilirsiniz. Bu sorular üzerine biraz daha gidip rafine etmenizde ve daha farklı sorular üretmeniz fayda olabilir.

Soruların cevaplarını nasıl araştıracaksınız?

Tüm soruları yapışkan kâğıtlara döküp önceliklendirerek bir duvara yerleştirin.  Sonra birbirine yakın soruları gruplamanız ve her grup için uygun araştırma araçlarını seçmeniz gerekecektir. Bu araçlar ilerleyen adımlarda detaylı olarak anlatılmıştır.

Araştırma aracı seçimini nasıl yapacağınıza yönelik net kurallar belirtmek biraz zor. Araştırma ekibi, konuya, bağlama ve kullanıcı kitlesine göre en uygun aracı biraz içgüdüsel olarak seçmek durumunda. Ama prensip olarak şunlara dikkat etmeniz iyi olur:

  • Kullanıcıların kendini rahat ifade etmesi zor konularda, kullanıcıları başka kullanıcılara gözlemletmeyi veya konuyu kendiniz deneyimlemeyi düşünebilirsiniz.
  • Bağlama yönelik soruları daha çok deneyimleme ve gözlem ile adreslemeyi deneyebilirsiniz.
  • Önemli sorular için mülakat ve gözlemi birleştirerek kullanmak ve farklı açılardan bulguları teyit etmek iyi bir uygulamadır.

Hangi soru gruplarını hangi araştırma araçları ile adresleyeceğinizi belirledikten sonra çalışma planınıza dâhil etmelisiniz.